انواع فورانهاي آتشفشاني

انواع فورانهاي آتشفشاني

1-نوع هاوائي

2-نوع استرومبولي

3 –نوع ولكانو

4-نوع پليني

5-نوع فوق پليني .

در ادامه مطلب توصیف 5 نوع فوران را ببینید :

فورانهاي نوع هاوائي :

بيرون ريزي آرام مواد مذاب از اختصاصات بارز آتشفشان نوع هاوائي است و ضريب انفجار آتشفشاني آن هم صفر يا يك مي باشد . چنين فورانهايي خاص مراحل جواني و بلوغ آتشفشانهاي سپري مانندهاوائي ( مثل مونالوآ ) هستند اين فورانها معمولا با جوشش گدازه و خروج آن از يك شكاف در كالدراي قله اي شروع مي شود با كاهش مقدار گاز گدازه ارتفاع جوشش چشمه فوران نيز كم مي گردد با وجود اين در خلال بعضي فورانها گدازه ها در طول مدت مديدي بيرون مي ريزند و به اين ترتيب در كف كالدار سيلي از گدازه جريان مي يابد و درياچه گدازه ايجاد مي شود

به علاوه ممكن است شكافهاي شعاعي در دامنه آتشفشان گسترش يابند(كاروگريلي 1980) واژه سپر براي آتشفشانهايي مثل مونالوآ بكار رفته است كه در مقطع پهن ولي كوتاه هستند و گنبدي كم ارتفاع دارند . مونالوآ در هاوائي بزرگترين آتشفشان سپر مانند زمين مي باشد كه 200 كيلومتر قطر دارد و از كف اقيانوس آرام تا 9 كيلومتر بالا آمده است .

فورانهاي نوع استرومبولي :

واژه فوران نوع استرومبولي اقتباس شده است كه در قسمت شمالي مجمع الجزاير ائولين واقع در شمال سيسيل در درياي تيرنين قرار دارد ضريب انفجار آتشفشان در يك فوران نوع استومبولي 1 يا 2 مي باشد چنين فورانهايي معمولا داراي پرتابه هاي كوچك تا متوسط فراوان از بمب و اسكوري هاي ملتهب مي باشند به عقيده فرانسيس ( 1976 ) فورانهاي نوع استومبولي پرسروصداتر از فورانهاي نوع هاوائي هستند ولي كلا خطرناك نمي باشند مواد پرتاب شده در اين نوع فورانها معمولا تركيب بازالتي يا آندزيتي دارند و از دهانه اصلي چندان دور نمي شوند بلكه با چسبيدن به هم مخروط اسكوري (8) تشكيل مي دهند استرومبولي هم در زير دريا و هم در روي دريا داراي شكل تقريبا مخروطي است اين آتشفشان يك استراتوولكان (9) يا آتشفشان مركب (10) مي باشد ساختمان اصلي اين آتشفشان از لايه هاي متناوب گدازه و مواد آذرآواري تشكيل شده است كه با دايك ها و سيل هايي قطع مي شود . در اين قبيل انفجارهاي زياد ولي منقطع وجود دارد كه بوسيله دوره هاي غير فعالي كه از 1/0 ثانيه تا چند ساعت متغير است از هم جدا مي شوند انفجارات نوع استرومبولي اصولا نتيجه تركيدن حبابهاي منفرد يا دسته حبابهاي موجود در ماگما مي باشد .

فورانهاي نوع ولكانو :

نام فورانهاي نوع ولكانو از يك جزيره آتشفشاني كوچك در مجمع الجزاير ائولين گرفته شده است ولكانو نام آتشفشاني مي باشد كه در قسمت جنوبي جزاير مورد بحث قرار دارد و در طول تاريخ خود چند بار فعاليت داشته است و تصور مي شود كه در زمانهاي روم ويونان باستان نيز در فعاليت بوده است . ضريب انفجار آتشفشاني در فوران نوع ولكانوي نمونه 2-3يا 4 مي باشد اين فوران حجم زيادي از مواد آذرآواري را پرتاب مي كند و ارتفاع ستون پرتابي آن در زمين معمولا بين 3تا15 كيلومتر است فورانهاي نوع ولكانو ممكن است از ماگماهاي مختلفي بوجو آيند اما معمولا تركيب فلسيك (2) دارند دهانه فعال ولكانو فوسا دي ولكانو (3) مي باشد و مخروطي پر شيب و مركب را تشكيل مي دهد كه اين مخروط خود در يك كالداري بزرگ واقع است .

فورانهاي نوع ولكانو معمولا با تعدادي انفجارات فراتيك (1) شروع مي شود كه در آن خرده سنگها از مجراي آتشفشاني به بيرون پرتاب مي گردند اين انفجارات فراتيك معمولا به علت گرم شدن و انبساط سريع آبهاي زيرزميني بوجود مي آيند كه خود ناشي از حركت صعودي ماگماست . در طي مرحله اصلي فوران خاكستر شيشه اي-لاپيلي و بمب هاي آتشفشاني به خارج پرتاب مي گردند . اين نهشته هاي آذرآواري ريخته از هوا لايه بندي و جورشدگي خوبي دارند و نسبت به فورانهاي نوع استرومبولي انتشار و پراكندگي وسيع تري پيدا مي كنند دوره فوران بعضي از اين آتشفشانها با خروج روانه هاي ضخيم گدازه هاي فلسيك و غليظ پايان مي يابد .

فورانهاي نوع پليني :

واژه پلينين براي اولين بار در مورد فوران سال 79 بعداز ميلاد وزوو بكار برده شد كه پليني جوان(2) اين فوران را شرح داده است از اين رو امروزه نام فوران نوع پليني براي توصيف آن دسته از فورانهايي بكار مي رود كه مشابه فوران مذكور ( در سال 79 بعد از ميلاد ) باشد . امروزه چنين فورانهايي به صورت فورانهاي انفجار ممتد گاز با قدرت استثنايي تعريف مي شوند و پاميس هاي زيادي را نيز پرتاب مي نمايند . ضريب انفجار آتشفشاني در يك فوران نوع پليني نمونه 4-5 يا 6 است در اين فوران مقدار زيادي (1-10 كيلومتر مكعب ) مواد پيروكلاستيك به هوا پرتاب مي گردد و در زمين ستون پرتابي مواد آن تا 15 كيلومتر نيز رسيده است برخي از آنها داراي انفجارات كوتاه مدت با ماگماي سيليسي سرشار از گاز هستند كه قبل از خروج آرام گدازه هاي مافيك تر به سطح زمين مي رسند در سالهاي 48-1947 هكلا در ايسلند چنين فوراني را از خود ظاهر ساخت مدت فوران در فورانهاي نوع پليني زيادترمي باشد و پاميس هاي سيليسي زيادي به خارج پرتاب مي كند مثالهايي از نوع اخير عبارتند از : ليك كراتر(3)-كوه مازاما(4)در اورگون (5)امريكا( 4650 قبل از ميلاد ) سانتوريني (6)يونان ( 1470 قبل از ميلاد ) و كراكاتوا(7) سان دااستريت(8) اندونزي (1883 ) . ضريب انفجار آتشفشاني تمام اين فورانها 6 بوده است . مثالهاي جديدي از فورانهاي نوع پليني عبارتند از : آتشفشان بزيمياني (1) در كامچاتكا (2) در روسيه و كوه سنت هلن (3) در واشنگتن واقع در ايالات متحده امريكا ( گورشكوف(4) 1959- ايچلبرگر(5) وهايس (6) 1982 )

فورانهاي فوق پليني :

ضريب انفجار آتشفشاني فورانهاي فوق پليني ( يا نوع توبا (2) ) كاملا بزرگتر از انفجار سال 79 وزوو است . در اين مورد فرض بر آن است كه اين گروه از فورانها داراي ضريب انفجار آتشفشاني 7 يا 8 هستند و بيش از 10 كيلومتر مكعب مواد پيروكلاستيك توليد مي نمايند در زمين ستون انفجاري حاصل از اين گونه انفجارها حجم زيادي مواد پيروپلاستيك را حتي تا استراتوسفر پرتاب مي كند فورانهاي اين انفجار معمولا با گودالهاي تكتونيكي-آتشفشاني همراه است و نسبت به سرزمين هاي آتشفشاني مثبت (3) متفاوتند والكر(4) ( a 1981 ) نشان داده است كه در قويترين و شددترين فورانهاي پليني و فوق پليني نهشته هاي آذرآواري نسبتا كمي كه توليد مي شوند در فضاي اطراف دهانه قرار مي گيرند . محصولات پيروكلاستيك فورانهاي فوق پليني معمولا آنقدر پراكنده هستند كه ضخامت آنها در اطراف دهانه خروج اندازه ميزان فرونشيني حاصل از خروج ماگما نيست . تنها فوران تاريخي فوق پليني در آتشفشان تامبورا(1) واقع در جزاير سوند كوچك (2) اندونزي در سال 1815 بوده است . به نظر سيمكين و همكاران ( 1981 ) اين فوران ضريب انفجار آتشفشاني 7 داشت و توليد بيش از 100 كيلومتر مكعب مواد پيروكلاستيك نموده است .