طبقه بندي دايناسورها(Dinosaurs Classification )

طبقه بندي دايناسورها(Dinosaurs Classification )

ديرين شناسان دايناسور ها را برا اساس ويژگي هاي شاخص  آنها نام گذاري مي کنند ، اين نامگذاري به زبان لاتين و يا يونان قديم مي باشد.

براي مثال : جنس  Compsognathus به معناي آرواره زيبا "pretty jaw" و جنس Triceratops به معناي  سه شاخ بر سر "three-horned head"  مي باشد.

گاهي نيز دايناسور ها بر اساس محل پيدايش خود (مانند جنس Albertosaurus که در Alberta کشور کانادا يافته شده است ) و يا به افتخار نام يابنده سنگواره ( مانند جنس Lambeosaurus  که توسط Lawrence Lambe  ناميده شده ) ناميده مي شوند .موقعيت دايناسورها در سلسله جانوران را در ادامه مطلب به تفضيل بخوانيد :

 

» سلسله (Kingdom ) : جانوران

» راسته (Phylum) : مهره داران

» رده (Class) : آرکوزاريا (Archosauria)_ دياپسيد هاي(diapsids) با دندانهاي سرپيچي و غيره

» زير رده (Subclass) : Ornithodira _ شامل دايناسورها و پتروزروس ها pterosaurs))

» ابر راسته (Superorder) : دايناسورها

» راسته (Order) : الف) ساريچيا ( Saurischia ) ب) اُرنيتوچيا ( Ornithischia) بر مبناي ساختار کفل(hip)

 

نمودار زير موقعيت دايناسورها را در طبقه بندي خزندگان (A cladogram of reptilian ) نشان مي دهد :

 

در ادامه به تشريح کامل ويژگي هاي اين دو راسته بزرگ دايناسورها مي پردازم :

 

الف ) دايناسورهاي راسته ساريچيا (SAURISCHIANS )

اين دايناسور ها اجداد پرندگان هستند و ساختار کفل آنها شبيه به مارمولک هاي امروزي است. کاسه سر بزرگ و فضاي بين کاسه چشم و مجراي بيني نسبت به راسته ornithischians وسيعتر است  .دايناسورهاي اين گروه به دو زير راسته sauropodomorpha ، چهار پايان گياه خوار و  theropods ها ، گوشتخواران دوپا تفکيک مي شوند. قديمي ترين دايناسورها (Eoraptor ,Herrerasaurus)  از گروه  Saurischians مي باشند که در دروه ترياس مياني تا پسين در حدود 230 ميليون سال پيش مي زيسته اند.Saurischian  ها  به دو دسته بزرگ تفکيک مي شوند :

1) SAUROPODOMORPHA 

ويژگي ها :

گياه خوار ، سر کوچک ، دندانهاي قاشقي يا مدادي شکل ، اغلب روي پهار پا حرکت مي کرده اند.بزرگترين جانوران روي زمين را تشکيل مي داده اند.

 

2) THEROPODS

ويژگي ها :

چابک و سريع ، اجداد پرندگان کنوني ، گوشتخوار  ، عضلات آرواره اي بسيار قوي ، دستان پنجه اي شکل ، چشماني بزرگ با ديدي فوق العاده ، پا هاي بسيار قوي و نيرومند

 

در جدول زير تقسيم بندي کامل دايناسور هاي راسته SAURISCHIANS را مي بينيد :

SUBORDER	INFRA-ORDER	DINOSAUR FAMILY	TIME RANGE	SIZE RANGE
THEROPODS     درندگان دوپا	Herrerasauria	Saltopodidae(leaping feet)	ژوراسيک پسين	0.7-1 m
		Staurikosaurids (Southern Cross lizards)	ژوراسيک پسين	2-3 m
		Herrerasaurids(Herrera lizards)	ژوراسيک پيشين تا ژوراسيک پسين	2-3 m
	Ceratosauria	Coelophysids(hollow form)	ژوراسيک	0.6-3 m
		Ceratosaurids(horned lizards)	کرتاسه	3.5-6 m
		Podokesaurids(swift-footed lizards)	ژوراسيک	1-3 m
		Abelisaurids(Abel's lizard)	کرتاسه	11 m به بالا
		Noasaurids(lizards from NW Argentina)	کرتاسه	2.4 m
		Segisauridae(Segi Canyon Arizona lizards)	ترياس پسين تا ژوراسيک پيشين	6 m
	Coelurosauria	Coelurids (hollow tails)	ژوراسيک پسين تا کرتاسه پيشين	1.2-2.4 m
		Dryptosaurids(wounding lizards)	کرتاسه  پيشين	6 m
		Compsognathids(pretty jaw)	ژوراسيک پسين تا کرتاسه پيشين	0.6-0.9 m
		Oviraptors (egg thieves)	کرتاسه پيشين	1.8 m
		Caenagnathids (recent jawless)	ژوراسيک و کرتاسه	2 m
		Avimimids (bird mimics)	کرتاسه پسين	1.5 m
		Ornithomimids (bird mimics)	ژوراسيک و کرتاسه	3.5-6 m
		Garudimimids (Garuda mimics)	کرتاسه مياني تا پسين	3.5 m
		Deinocherids (terrible hands)	کرتاسه پسين	13.5 m  فسيل هاي يافته شده ناقص
		Dromaeosaurids (running lizards)	ژوراسيک مياني تا کرتاسه پسين	1.8-4 m
		Tro?dontids (wounding teeth)	کرتاسه پسين	2 m
		Tyrannosaurids (tyrant lizards)	کرتاسه پسين	5-12 m
	Carnosauria	Allosaurids (different lizards)	ژوراسيک پسين	10-12.8 m
		Carcharodontosaurids (horned lizards)	کرتاسه مياني تا پسين	12 m
		Spinosaurids (thorn lizards)	ژوراسيک و کرتاسه	15 m
		Baryonychids (heavy claws)	کرتاسه پيشين	9 m
		Megalosaurids (giant lizards)	ژوراسيک و کرتاسه	7-9 m
	Segnosauria	Therizinosaurids (scythe lizards)	کرتاسه پسين	10.7 m
		Segnosaurids (slow lizards)	کرتاسه پسين	5-9 m
SAUROPODS گياه خوار ان چهار پا	Prosauropoda	Anchisaurids (near lizards)	ترياس مياني تا ژوراسيک پيشين	2-3 m
		Plateosaurids (flat lizards)	ترياس پسين تا ژوراسيک پيشين	1.5-8 m
		Melanorosaurids (black mountain lizard)	ترياس پسين تا ژوراسيک پيشين	6-12 m
		Massospondylidae (black mountain lizard)	ترياس پسين تا ژوراسيک پيشين	4 m
	Sauropoda	Cetiosaurids (whale lizards)	ژوراسيک پسين و کرتاسه پسين	.
		Camarasaurids (chambered lizards)	ژوراسيک پسين و کرتاسه پسين	12-18 m
		Dicraeosaurids (two-forked lizards)	ژوراسيک پسين تا کرتاسه پيشين	10-20 m
		Euhelopodids (good marsh feet)	کرتاسه  پسين	10-27 m
		Titanosaurids (titanic lizards)	ژوراسيک پسين تا کرتاسه پسين	9-21 m
		Diplodocids (double-beamed form)	ژوراسيک پسين تا کرتاسه پسين	16.5-27 m
		Brachiosaurids (arm lizards)	ژوراسيک مياني تا کرتاسه پيشين	10-25 m

 

 

ب) دايناسورهاي راسته اُرنيتوچيا (ORNITHISCHIAN DINOSAURS)

دايناسورهاي Ornithischian کفل شبيه پرندگان امروزي داشته اند . لگن(pelvis) دايناسورهاي Ornithischian پهن تر از از لگن دايناسورهاي Saurischian مي باشد.اين مورد ممکن است به خاطر وضعيت هميشه ثابت بدن در حال حرکت باشد. دايناسور هاي Ornithischian  برعکس saurischian ها  کاسه سر کوچکتر و همچنين فضاي کمتر بين کاسه چشم و مجراي بيني داشته اند. دايناسور هاي Ornithischian  گياه خواروجمعيت بيشتري نسبت به دايناسور هاي Saurischian داشته اند. دانشمند ايتاليايي (Harry Seeley) دايناسورها را در سال 1887 به سه گروه بزرگ تقسيم بندي کرده است:

 

1) Ornithopods : به معني پا مرغي ها ، گياه خوار و  هم برخي روي دو پا و برخي چهار پا راه مي رفتند.هيچکدام زره نداشته اند و از دوره ژوراسيک پيشين تا دوره کرتاسه مي زيسته اند.راسته هاي فرعي اين راسته را عبارتند از :

 

Heterodontosaurids : دايناسور هاي کوچک اوليه مانند جنس هاي ANATOTITAN ،
CORYTHOSAURUS ، EDMONTOSAURUS ، LAMBEOSAURUS ، MAIASAURA، PARASAUROLOPHUS

 

Hypsilophodontids : دايناسورهاي کوچک ، دونده هاي سريع و دندان هاي برنده و پوزه کوچک داشته اند. مانند جنس هاي : DRYOSAURUS و HYPSILOPHODON

 

Dryosaurids :  دايناسورهاي کوچک و سريع و دم مستقيم و دراز ي داشته اند.

 

Thescelosaurids: دوندگان فوق سريع مانند جنس هاي : THESCELOSAURUS ، LESOTHOSAURUS ، XIAOSAURUS

 

Camptosaurids : دايناسورهاي منقار داربا پا هاي پنچه مانند جنس: CAMPTOSAURUS

 

Iguanodontids : دايناسورهاي منقار داربا پا هاي پنچه مانند با يک خار روي هر شست مانند جنس هاي : IGUANODON ، OURANOSAURUS

 

Hadrosaurids : دايناسورهاي منقار دار اردک مانند

 

Lambeosaurids : دايناسورهاي منقار دار اردک مانند با تاجي بر روي سر

 

2) Thyreophorans : به معناي سپرداران _ گياه خوار و چهارپا با پوشش زره روي بدن و از دوره ژوراسيک پيشين تا دوره کرتاسه مي زيسته اند. راسته هاي فرعي اين راسته را عبارتند از :

 

Ankylosaurids : دايناسورهاي زره دار مانند جنس هاي : ACANTHOPHOLIS ، ANKYLOSAURUS ، EUOPLOCEPHALUS، HYLAEOSAURUS، MINMI، SAUROPELTA

 

Stegosaurids: دايناسورهايي با زره هاي خاردار مانند جنس هاي : STEGOSAURUS ، KENTROSAURUS

 

3) Marginocephalians : به معناي تاج داران _گياه خوار شاخدار يا کاسه سر ضخيم ، که در دوره کرتاسه مي زيسته اند: راسته هاي فرعي اين راسته را عبارتند از :

 

Ceratopsians : دايناسورهاي شاخ دار و منقار دار مانند جنس هاي : TRICERATOPS ، PROTOCERATOPS ، MONTANOCERATOPS، STYRACOSAURUS، MONOCLONIUS، NOTOCERATOPS

 

Pachycephalosaurs : سر گنبدي با کاسه سر بسيار بزرگ مانند جنس هاي : WANNANOSAURUS ، STEGOCERAS ، PACHYCEPHALOSAURUS

 

 

SUBORDER	INFRA-ORDER	DINOSAUR FAMILY	TIME RANGE	SIZE RANGE
ORNITH- OPODS     گياه خوار	Fabrosauria, Lesotho- sauria	Fabrosaurids (Fabre's lizards)	ترياس پسين تا ژوراسيک پيشين	1 m
		Heterodontosaurids (different-teeth lizards)	ترياس پسين تا ژوراسيک پسين	1.2 m
	Ornithopoda	Hypsilophodontids (high-ridged teeth)	ژوراسيک مياني تا کرتاسه پسين	0.9-2.4 m
		Dryosaurids (oak lizards)	ژوراسيک مياني تا کرتاسه پيشين	2.7-6.5 m
		Iguanodontids (iguana teeth)	کرتاسه	4-9 m
		Camptosaurids (bent lizards)	ژوراسيک مياني تا کرتاسه پسين	1.2-7 m
		Hadrosaurids (big lizards)	کرتاسه پسين	3.7-15 m
		Lambeosaurids (Lambe's lizard)	کرتاسه پسين	4-15 m
		Thescelosaurids (wonderful lizards)	کرتاسه پسين	3.4 m
MARGINO- CEPHALIA   گياه خوار	Pachycephalo- sauria	Pachycephalosaurids (thick-headed lizards)	کرتاسه	0.9-4.6 m
		Homalocephalids (even-headed forms)	کرتاسه پسين	0.5-3 m
	Ceratopsia	Protoceratopsids (first horned faces)	کرتاسه پسين	1-3 m
		Ceratopsidae (horned faces)	کرتاسه پسين	1.8-9 m
		Psittacosaurids (parrot lizards)	کرتاسه پيشين	2 m
THYREO- PHORA (ENOPLA- SAURIA)   گياه خواران چهار پاي ، زره پوش	x	Scutellosaurids (small-shield lizard)	ژوراسيک پيشين تا ژوراسيک پسين	0.6-1.2 m
		Scelidosaurids (limb lizards)	ژوراسيک پيشين	4 m
	Stegosauria	Huayangosaurids (Huayang lizards)	ژوراسيک  مياني	4 m
		Stegosaurinae (roof lizards)	کرتاسه پسين	3-9 m
		Stegosauridae (roof lizards)	کرتاسه پيشين	4 m
	Ankylosauria	Nodosaurids (node lizards)	ژوراسيک مياني تا کرتاسه پسين	1.8-7.6 m
		Ankylosaurids (fused lizards)	کرتاسه	5.5-10.7 m